MATERI BAB 2 SUB 1 BAHASA JAWA KELAS X - UNSUR CERITA PEWAYANGAN

Materi pokok : CERITA WAYANG 

A. RINGKASAN MATER

 

1 UNSUR INTRINSIK LAN EKSTRINSIK CRITA WAYANG 

Unsur Intrinsik 

Unsur intrinsik crita wayang yaiku unsur-unsur kang ana ing sajroning crita wayang. Unsur-unsur kasebut yaiku :

1. Tema, yaiku gagasan baku utawa idhe bakune crita wayang.

2. Amanat/pesen, yaiku piwulang luhur kang dikandhut ing crita wayang.

3. Alur (plot), yaiku urutaning kedadeyan jroning crita wayang.

4. Paraga, yaiku tokoh jroning crita wayang kang nduweni watak dhewe-dhewe kanggo mbedakake paraga siji lan paraga liyane.

5. Latar, yaiku katrangan kang nuduhake panggonan, wayah, lan swasana sajroning crita wayang.

6. Basa, yaiku gegayutan karo gaya bahasa sing digunakake jroning crita wayang

 

Unsur Ekstrinsik 

Unsur ekstrinsik crita wayang yaiku unsur-unsur kang ana ing sanjabane crita wayang. Sing kalebu unsur ekstrinsik crita wayang yaiku :

1.    Latar belakange crita wayang kang ana ing tanah Jawa (apa kang dikarepake pangripta jroning nulis crita iku).

2.    Tanggapane masyarakat kang seneng marang crita wayang (kepriye tanggapane masyarakat ngenani crita-crita wayang)

2. STRUKTUR TEKS CRITA WAYANG 

Kanggo niti struktur utawa wangunane teks wayang, para siswa migatekake urut-urutan critane. Banjur perangane teks wayang kang kowaca, pilah-pilahna adhedhasar perangan struktur generik urut-urutane caritane, kayata:

·         Pambuka (orientasi), arupa perangan pambukane crita. Perangan iki kawedhar kanggo nepungake  para paragane, swasana kang dumadi, lan pamurwane lelakon, tumuju crita sabanjure.

·         Pasulayan utawa konflik (komplikasi), arupa perangan teks kang isine bab ngrembakane sakene perkara. Perkara-perkara kang diadhepi dening para paragane crita wayang mau.

·         Pangudhare (resolusi), kabeh prakara kang dumadi mau. pamungkasane pasulayan utawa dredah jrone carita, sarta

·         Panutup (coda), arupa panintinge dudutan/kesimpulan dening para pamaca atau pamiyarsa

WARNA-WARNANE WAYANG Wayang manut critane ana cacah sewelas, dene katrangane kaya ing ngisor iki

1. Wayang Purwa : nyritakake wayang kadhewatan nganti tekan Prabu Parikesit
Wayang
Purwa kaperang dadi papat, yaiku : a. Kadhewatan: nyritakake para dewa, wiwit Sang Hyang Manikmaya, Sang Hyang Ismaya, Sang Hyang Tejamaya lan kabeh dewa lan dewi. b. Arjuna Sasra : nyritakake perange Prabu Arjuna Sasra karo Dasamuka, klebu lakon Sumantri lan Sukrasana c. Ramayana : nyritakake Prabu Rama mungsuh Rahwana jalaran ngrebut Dewi Shinta d. Mahabharata : nyritakake kaluwarga Bharata (Pandhawa lan Kurawa) wiwit cilik nganti perang Bharatayuda Jayabinangun

2. Wayang Madya : nyritakake Prabu Yudayana tekan Prabu Jaya Lengkara, carita iki kanggo ing kraton.

3. Wayang Antara : nyritakake Sri Gatayu tekan Panji Kudalaleyan.

4. Wayang Wasana : nyritakake lakon Damarwulan karo Minakjinggo.

5. Wayang Dupara : nyritakake lakon Babad tanah Jawa.

6. Wayang Golek : nyritakake lakon Amir Ambyah lan Umarmaya, crita babone saka (Babad Menaklan layang Menak (Timur Tengah).

7. Wayang Gedhog : nyritakake lakon Panji (wayang kagawe saka kayu).

8. Wayang Beber: gambar wayange ana geber kang bisa digulung, caritane bisa warna-warna.

9. Wayang Kidang Kencana : nyritakake bangsane kewan.

10. Wayang Wahyu : nyritakake lakon kang ana sambung rapete agama Kristiani

11. Wayang Suluh : nyritakake kahanan negara saiki, kanggo penerangan program-program pemerintah.

Paraga Sing Nyengkuyung Pagelaran Wayang

Dhalang yaiku sing nglakokake lakuning pagelaran

Pesindhen/waranggana yaiku paraga sing ngrengga iramaning gamelan

Niyaga/Pangrawit yaiku paraga sing nabuh gamelan anut larasing gendhing

Piranti Pagelaran Wayang

Kelir, nggambarake langit utawa akasa

Blencong, nggambarake srengenge, rembulan lan lintang

Debog, nggambarake bumi

Kothak, nggambarake sasmitaning urip

Keprak, nggambarake ilining banyu utawa getih

Gamelan, nggambarake mobah mosiking kahanan jagad saisine

Kayon, nggambarake gunung, alas, geni, segara, prahara, angin lan sapanunggalan

 


Komentar

Postingan Populer