MATERI BAB 1 SUB 1 (BAHASA JAWA UNGGAH - UNGGUH BASA SESUAI TATA KRAMA - KELAS XII)
Tujuan Pasinaunan Materi iki yaiku;
1. Para murid kudu mampu lan mangerteni kagunaan bahasa lisan kanggo situasi sing kahanane beda, sesuai tata krama
2. Para murid kudu nguasai lan kudu isa meragakake simulasi penggunaan bahasa daerah sesuai tata krama.
Menawi aku lan sampean sami nindaaken sesambetan kaliyan tiyang sanes, perlu migatosaken panataning tetembungan ingkang dipunginakaken. Sesambetan kaliyan tiyang sanes prelu migatosaken basa murih wetahing pikajeng saha larasing panampi jumbuh kaliyan panguneg-uneging manah. komunikasi kaliyan tiyang sanes prelu ngerteni bab-bab ing ngandhap punika:
Sinten ingkang diajak sesambetan
Underanipun punapa?
Swasananipun kados pundi?
Wancinipun punapa?
Manggenipun ing pundi?
Pangenget-ngenget punika mangaribawani basa ingkang dipunginakaken. Basa iku minangka sarana kanggo komunikasi, kanggo nglantarake marang sawijining maksud utawa kekarepan marang wong sing diajak guneman. Basa uga dadi sarana kanggo nglairake panguneg-uneg kanthi cara nulis utawa maca. Mula anggone nggunaake basa kudu trep ora kena tumpang suh, kudu mangerteni marang sapa sing diajak guneman. Mula basa iku duweni unggah-ungguh. Unggah-ungguh basa yaiku Tata krama, tata cara adat lan sopan santun nalika migunakake bahasa jawa. Dene unggah-ungguhing basa iku sabenere akeh banget nanging sing lumrah digunakake iku ana 4 yaiku:
1. Ngoko lugu
2. Ngoko alus
3. Krama lugu
4. Krama alus
A. Basa Ngoko Lugu
"Pengertian bahasa ngoko lugu adalah bahasa yang kalimatnya tidak ada yang diterjemahkan ke bahasa krama"
Wujude: Tembunge ngoko kabeh ora ana kramane.
"Pemakaian Bahasa ngoko lugu"
Panganggone:
a. Menyang sapadha-padha kang wis kulina banget.
b. Menyang sing kaprenah enom.
c. Yen lagi ngunandika.
d. Tumrap bocah sing durung bisa guneman ganep.
Tuladha:
– Kowe mengko sore sida ngampiri aku les?
– Dhik, yen arep ndelok pameran, aku mengko tulung ampirana ya!
B. Basa Ngoko Alus
"Pengertian bahasa ngoko alus adalah bahasa yang kalimatnya ngoko kasar/lugu tetapi hanya kata kerja saja dan kamu (panjenengan) yang diterjemahkan ke bahasa krama inggil/alus"
Wujude: Tetembunge ngoko kacampuran karma inggil.
"Pemakaian Bahasa ngoko alus"
Panganggone:
a. Sedulur tuwa marang sedulur enom kang luwih dhuwur drajate.
b. Garwane priyayi marang sing kakung.
c. Priyayi marang priyayi yen wis ngoko-ngokonan.
Tuladha:
– Dhik, sliramu mengko nek kondur arep nitih apa? Apa kersa
takdherekake?
– Aku mau ngundhuh pelem akeh, Panjenengan apa kersa dakaturi?
– Yen kersa mengko dakaturi sejinah.
C. Basa Krama Lugu
"Pengertian bahasa krama lugu adalah bahasa yang kalimatnya semua memakai bahasa krama madya"
Wujude: Tembunge madya (ater-ater lan panambange karma)
"Pemakaian Bahasa Krama Lugu"
Panganggone:
a. Kanggo marang kanca sing wis kulina, padha drajate lan ngajeni.
b. Garwane priyayi marang sing kakung.
c. Priyayi marang sedulure tuwa kang luwih cendhek drajade.
Tuladha:
– Sampeyan niku manawi kesah dhateng kantor napa taksih kiyat mbekta
sepedha motor mas?
– Napa ndika saking desa ngriki mawon to mas?
D. Basa Krama Alus
"Pengertian bahasa krama alus adalah bahasa yang kalimatnya semua memakai bahasa krama alus/inggil"
Wujude: Tetembungan krama (ater-ater lan panambang krama) lan krama inggil (tumrap wong sing diajak guneman).
"Pemakaian Bahasa Krama Alus"
Panganggone:
a. Wong enom marang wong tuwa.
b. Batur marang bendarane.
c. Murid marang gurune.
d. Andhahan marang pimpinane.
e. Kanca karo kanca sing durung kulina.
Tuladha:
– Kula badhe matur dhateng ibu, bilih manawi saestu sowan dhateng
eyang, kula badhe tumut.
– Tindak-tandukipun kanca kula ingkang naminipun Edo punika sanget.
Pembahasan
Tuladhane ukara ingkang nganggo ater-ater dak, ko, lan di, antarane :
ATER-ATER “DAK (diwaca tak)”
Sewu kuto uwis daklewati.
Lawange uwis daktutup.
Buku iki daksinauni sesuk minggu.
Lawang iki daktutup amargo aku ameh sinau.
Dakmasak sikik, bar kuwi awak dewe dolan.
ATER-ATER “KOK (diwaca ko’/ko)”
Kuto opo sing koklewati.
Tulung, lawange koktutup.
Saranku, mending buku iki koksinauni.
Buku iki tulung kokrapikno ing nduwur meja.
Iwak iki ameh kokmasak opo?
ATER-ATER “DI”
Kuto iki wis pernah dilewati aku lan kancaku.
Lawange diapakno.
Yen ameh dadi wong pinter, buku iki disinauni saben dina.
Buku iki wis dirapikake kalih kancaku.
Iwak iki dimasak gulai kalih kakangku.
Ater-ater DAK-KO-DI ing basa krama ngalami perubahan kayata;
ater-ater di dipunkramakaken dipun-
ater-ater ko dipunkramakaken -panjenengan
ater-ater dak dipunkramakaken -adalem
Komentar
Posting Komentar